Patiënten met een resistente bacterie hebben behoefte aan betere informatie

Goede informatie, zowel voor patiënt als zorgverlener, helpt om verspreiding van resistente bacteriën tegen te gaan. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) deed met verdiepende interviews onderzoek naar informatieoverdracht bij 5 patiënten die een resistente bacterie bij zich dragen. Hieruit bleek dat de informatie voor deze patiënten niet toereikend was om de gevolgen voor hen of hun omgeving te begrijpen. Dit leidde bij deze patiënten tot vragen en onzekerheid. 

De IGJ vindt het belangrijk dat zorgverleners goede informatie geven die aansluit bij de behoeften van de patiënten. Ook de informatie die zij onderling uitwisselen moet goed zijn. 

Resistentie neemt toe

Resistentie tegen antimicrobiële middelen, zoals antibiotica, neemt wereldwijd toe. Deze middelen werken daardoor niet meer of ze werken minder goed. Het aantal patiënten in Nederland dat te horen krijgt een resistente bacterie bij zich te dragen, neemt toe (Antibioticagebruik en -resistentie | Trend in resistentie | Volksgezondheid en Zorg).

Voor patiënten kan het bij zich dragen van een bijzonder resistent micro-organisme (BRMO) grote consequenties hebben. Er is een risico op een infectie die moeilijker te behandelen is of de behandeling heeft meer bijwerkingen. Ook kan het nodig zijn om maatregelen te nemen om verspreiding van de bacterie tegen te gaan, zoals verpleging op een eenpersoonskamer of isolatiekamer.

Zorgverleners informeren patiënten over BRMO

Zorgverleners hebben de taak patiënten te informeren over de gevolgen van het hebben van een BRMO. Zodat de patiënten begrijpen wat de gevolgen zijn, de maatregelen begrijpen en andere zorgverleners hierover kunnen informeren. 

Om te weten te komen of een patiënt een BRMO bij zich draagt is het nodig een kweek af te nemen. De zorgverlener die de kweek laat afnemen is ook verantwoordelijk voor het informeren van de patiënt over de uitslag van de kweek. Dit kan bijvoorbeeld een huisarts zijn of een medisch specialist. Zorgverleners die patiënten doorverwijzen naar een volgende zorgverlener moeten deze informatie na akkoord van de patiënt overdragen. Dat kan via een verwijs- of overdrachtsbrief.

Het goed informeren van de patiënt vindt de inspectie een belangrijk onderdeel van de kwaliteit van zorg. In eerder onderzoek van de inspectie waren patiënten, en zorgverleners, niet altijd goed en op tijd geïnformeerd (IGJ, 2020). De IGJ heeft nu opnieuw onderzoek gedaan met diepte-interviews met 5 patiënten en 6 zorgverleners. 

Resultaten van dit onderzoek

De inspectie heeft patiënten gevraagd naar de informatie die zij ontvingen over het hebben van een BRMO en zorgverleners naar de informatie die zij patiënten gaven.

Patiënteninformatie sloot niet aan bij de behoefte 

De informatie die de 5 geïnterviewde patiënten van zorgverleners ontvingen, gaf hun niet altijd voldoende antwoorden op de vragen die zij hadden over het bij zich dragen van een resistente bacterie.

Patiënten wilden mondelinge en schriftelijke informatie ontvangen

De manier waarop de 5 patiënten informatie ontvingen over een positieve kweekuitslag verschilde. Patiënten gaven aan de informatie meestal mondeling, en soms digitaal of via een ontslagbrief te hebben ontvangen. De ziekenhuizen stuurden met de ontslagbrief soms een folder mee of verwezen naar een website voor meer informatie over de BRMO. De 2 geïnterviewde huisartsen deelden de informatie mondeling of via hun patiëntenportaal. Zij gaven geen folder met extra informatie over het dragerschap mee aan patiënten. 1 van de 2 huisartsen verwees de patiënt naar een website voor meer informatie. De patiënten in dit onderzoek wilden de informatie niet alleen mondeling maar bij voorkeur mondeling én schriftelijk ontvangen.

Patiënten wilden meer informatie over de gevolgen

De 5 patiënten kregen informatie over welk type BRMO zij droegen, bijvoorbeeld een Methicilline-resistente Staphylococcus aureus (MRSA). In het ziekenhuis ontvingen zij mondeling informatie over de gevolgen die dit heeft voor hun opname in het ziekenhuis. De 5 patiënten kregen geen informatie over de gevolgen voor hun omgeving, zoals hoe ze daarmee om moeten gaan thuis en op het werk. Zij hadden hier wel vragen over.

De gevolgen van het hebben van een BRMO kunnen verschillen per type BRMO en per omgeving. De maatregelen in een ziekenhuis zijn ingrijpender dan de algemene maatregelen in een huisartspraktijk. De 5 geïnterviewde patiënten benoemden de verschillen die ze zagen en begrepen die niet altijd. Zo zagen zij verschillen tussen ziekenhuizen onderling en tussen het ziekenhuis en de huisarts in de voorzorgsmaatregelen die ze nemen. Ook kunnen afdelingen binnen een ziekenhuis verschillende maatregelen nemen. De reden hiervoor was voor de geïnterviewde patiënten niet duidelijk.

Onvoldoende inzicht in de informatiebehoefte van de patiënt

Geen van de 4 ziekenhuizen evalueerde of de (schriftelijke) informatie voor de patiënten duidelijk was en aan hun behoeften voldeed. Wel had de communicatieafdeling in 1 ziekenhuis alle ziekenhuisfolders gecontroleerd op begrijpelijke taal. De inspectie hoorde van de 2 huisartsen dat zij in het gesprek met de patiënt nagingen of deze de informatie had begrepen.

Onduidelijk voor patiënten wie vragen kan beantwoorden

Het was voor de geïnterviewde patiënten niet altijd duidelijk waar of aan wie ze vragen konden stellen. Niet alle ziekenhuizen die de inspectie sprak hebben dit in hun brief of folder opgenomen. De behandelend (huis)arts is de meest logische keuze vanwege het contact dat zij met de patiënt hebben. De kennis van de behandelend (huis)arts reikt mogelijk niet ver genoeg om vragen over specifieke BRMO goed te kunnen beantwoorden. 2 patiënten hadden zoveel vragen aan hun behandelaren, dat deze aan de arts-microbioloog zijn voorgelegd. Dit gaf de patiënten vertrouwen dat zij de juiste informatie kregen.

Informatieoverdracht in de zorgketen kan beter

Patiënten krijgen vaak zorg van verschillende zorgverleners. Een patiënt komt na ontslag uit het ziekenhuis bijvoorbeeld in een verpleeghuis of revalidatiecentrum. Ook daar kan het nodig zijn om maatregelen te nemen om verspreiding van een BRMO tegen te gaan of om te weten welke medicatie geschikt is. Door informatie met elkaar uit te wisselen kunnen zorgverleners elkaar helpen om goede kwaliteit van zorg te blijven leveren aan de patiënt. Zorgverleners verwachten ook dat patiënten het zélf melden dat ze een BRMO hebben.

Informatieoverdracht in de zorgketen is niet gestandaardiseerd

De 5 patiënten die de inspectie sprak hadden de indruk dat zorgverleners in de zorgketen informatie over het dragerschap hadden uitgewisseld. In ziekenhuizen staat de kweekuitslag in het patiëntendossier en krijgen patiënten met een BRMO een markering (‘label’). Bij de huisartsen staat het in een overzicht met aandachtpunten dat zij de ‘probleemlijst’ noemen. 

Ziekenhuizen dragen informatie in de keten over via een ontslagbrief aan andere zorgverleners. De deskundigen op het gebied van infectiepreventie in het ziekenhuis die de inspectie sprak wisten niet altijd zeker of de behandelend artsen deze informatie altijd overdroegen. Ook wisten ze niet of dit naar alleen de huisarts of ook naar andere zorgverleners werd gestuurd. Sommige ziekenhuizen hebben een format ontwikkeld om informatie hierover bij elk ontslag op een uniforme manier over te dragen. Andere ziekenhuizen werkten nog aan een dergelijke standaardontslagbrief. 

Als de huisarts een patiënt doorverwijst komt de informatie uit de ‘probleemlijst’ in de verwijsbrief te staan.

Patiënten moeten zelf zorgverleners informeren, maar kunnen dit ongemakkelijk vinden of onvolledig zijn

De 5 patiënten die de inspectie sprak, geven aan dat hun behandelaars hun vragen om volgende zorgverleners in de zorgketen zelf te informeren. Deze patiënten hadden dit meestal ook gedaan. 1 patiënt wist bij een behandeling in het ziekenhuis bij een ander specialisme niet zeker of het bekend was en heeft dit niet zelf gemeld. Een andere patiënt had de thuiszorg niet geïnformeerd en wist niet of iemand anders dit had gedaan. De inspectie hoorde ook dat patiënten het soms ongemakkelijk vinden om een andere zorgverlener te moeten informeren. Ook maken zij zich ongerust over de mogelijke gevolgen die dit voor hen zou kunnen hebben voor de behandeling.

Conclusie

Het goed informeren van patiënten draagt bij aan een goede kwaliteit van zorg en aan het tegengaan van verspreiding van resistente bacteriën. Voor de 5 patiënten die de inspectie sprak, was de informatie niet voldoende om te begrijpen wat de gevolgen zijn. Dit leidde tot vragen en onzekerheid. De patiënten wilden de informatie mondeling én schriftelijk ontvangen. Hierbij is het van belang dat de informatie goed toegankelijk en begrijpelijk is, en toegespitst op de omgeving van de patiënt en het soort BRMO. De informatie-uitwisseling tussen zorgverleners kan beter, onder andere door dit meer te standaardiseren. 

Aanbevelingen aan zorgverleners

  • Zorgverleners kunnen de patiëntinformatie verbeteren door na te gaan of de informatie die zij geven voldoet aan de behoeften van de patiënten, begrijpelijk is en antwoord geeft op de vragen die zij hebben.
  • Niet alle patiënten zijn vaardig genoeg om informatie op te zoeken op internet. Of om teksten te lezen en te begrijpen. In Nederland hebben verschillende Regionale zorgnetwerken Antimicrobiële Resistentie (AMR) folders ontwikkeld in begrijpelijke tekst en verschillende talen. Hier kunnen zorgverleners nog meer gebruik van maken.
  • Het makkelijk bereikbaar maken van een deskundige in het ziekenhuis of bij de GGD kan helpen om patiënten met vragen beter te helpen.
  • De patiënt heeft een belangrijke rol in de informatieoverdracht tussen zorgverleners. Voor patiënten kan het ongemakkelijk of moeilijk zijn om deze informatie goed over te dragen. En zij kunnen zorgen hebben over eventuele gevolgen voor hun behandeling. Zorgverleners moeten zich hiervan bewust zijn en nagaan hoe patiënten dit ervaren, hoe zij hiermee omgaan en hoe zij hen kunnen helpen.

Over dit onderzoek en de voorbeelden

De IGJ heeft 5 patiënten geïnterviewd in de periode april tot en met juni 2026. De patiënten waren drager van een BRMO of hadden de afgelopen 2 jaar te maken gehad met dragerschap. Van 4 van deze patiënten heeft de inspectie ook een aantal zorgverleners gesproken. In 4 ziekenhuizen heeft de inspectie gesproken met medewerkers van de afdeling infectiepreventie of medische microbiologie. Ook heeft de inspectie een telefonisch interview afgenomen met 2 huisartsen. In totaal heeft de IGJ voor dit onderzoek 11 interviews gehouden.

De voorbeelden in deze publicatie heeft de inspectie gehoord in de interviews of via eerder toezicht naar regionale zorgnetwerken AMR, zie Regionale zorgnetwerken antimicrobiële resistentie (AMR): onbekend maakt onderbenut | Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd

Bron: IGJ

Scroll naar boven